Hoạt động xuất khẩu thủy sản đang ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực trong những tháng đầu năm 2026, tạo kỳ vọng đạt mục tiêu tăng trưởng 8-10% và vượt mốc 12 tỷ USD trong cả năm nay.
Xuất khẩu thủy sản trước cơ hội vượt mốc 12 tỷ USD trong năm 2026.
Xuất khẩu giữ vững đà tăng trưởng
Sau giai đoạn nhiều biến động, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực trong những tháng đầu năm 2026. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong 4 tháng đầu năm 2026 ước đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng 14-15% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy ngành thủy sản đang có sự phục hồi khá rõ nét sau giai đoạn khó khăn kéo dài của năm 2025.
Trong cơ cấu xuất khẩu, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 15% và chiếm hơn 40% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sự phục hồi của các thị trường châu Á, sự tăng trưởng mạnh của tôm hùm cùng tín hiệu tích cực ở nhóm sản phẩm chế biến, giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, ngành tôm vẫn đối mặt áp lực cạnh tranh rất lớn từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia về giá thành sản xuất. Tại thị trường Hoa Kỳ, doanh nghiệp xuất khẩu còn chịu tác động từ thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, các kỳ rà soát hành chính cũng như tâm lý nhập khẩu thận trọng của đối tác.
Cá tra tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng trụ cột thứ hai với kim ngạch khoảng 734 triệu USD, tăng 19% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều thị trường vẫn nhạy cảm về giá, cá tra Việt Nam có lợi thế nhờ thuộc nhóm cá thịt trắng với mức giá phù hợp.
Theo VASEP, dư địa tăng trưởng của cá tra vẫn còn khá lớn tại Trung Quốc, ASEAN, Trung Đông, EU và một số thị trường mới nổi. Dù vậy, ngành hàng này vẫn chịu sức ép về giá bán, tiêu chuẩn vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm ngày càng chặt chẽ từ Hoa Kỳ.
Ở nhóm hải sản, xuất khẩu mực và bạch tuộc đạt khoảng 234 triệu USD, tăng 17% nhờ nhu cầu phục hồi tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và Hồng Kông. Tuy nhiên, đây là nhóm hàng phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu khai thác trong nước và nhập khẩu nên chịu tác động trực tiếp từ các quy định chống khai thác bất hợp pháp (IUU), kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu và chi phí logistics.
Cua ghẹ và giáp xác khác cũng ghi nhận mức tăng khoảng 21%, đạt 126 triệu USD. Theo đánh giá của VASEP, đây là nhóm hàng còn nhiều dư địa phát triển ở phân khúc chế biến giá trị gia tăng và sản phẩm tiện lợi. Tuy nhiên, việc xuất khẩu sang Hoa Kỳ đang gặp khó do yêu cầu cấp giấy chứng nhận khai thác hợp pháp (COA), đặc biệt với ghẹ xanh khai thác ven bờ vốn có đặc thù sản xuất nhỏ lẻ, khó truy xuất nguồn gốc đến từng tàu cá và ngư cụ.
Trong khi đó, nhóm nhuyễn thể có vỏ như nghêu, sò, hàu đạt khoảng 102 triệu USD, tăng 26%, phản ánh xu hướng tiêu dùng bền vững và tiềm năng của nuôi biển, nuôi ven bờ. Một số sản phẩm như điệp, hàu, cá rô phi hay tôm hùm cũng tăng trưởng khá tốt, cho thấy thị trường đang có xu hướng dịch chuyển sang các sản phẩm có giá trị cao hơn.
Trái ngược với nhiều ngành hàng tăng trưởng tích cực, cá ngừ đang là nhóm chịu áp lực lớn nhất. Xuất khẩu cá ngừ trong 4 tháng đầu năm giảm khoảng 6%, còn 286 triệu USD. Nguyên nhân chủ yếu do nguồn nguyên liệu khan hiếm, giá nguyên liệu tăng cao, cạnh tranh gay gắt ở phân khúc cá ngừ đóng hộp và thăn cá ngừ, đồng thời chịu tác động từ các yêu cầu về khai thác hợp pháp, truy xuất nguồn gốc và chống khai thác bất hợp pháp.
Thách thức xen lẫn cơ hội
Theo đánh giá của VASEP, năm 2026 vẫn mở ra nhiều cơ hội cho ngành thủy sản Việt Nam. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản toàn cầu vẫn duy trì, đặc biệt tại các thị trường phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc. Cùng với đó, xu hướng tiêu dùng thế giới đang chuyển sang các sản phẩm chế biến sâu, tiện lợi, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA hay UKVFTA tiếp tục tạo dư địa để doanh nghiệp thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần nếu tận dụng tốt các ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ. Ngoài ra, tình trạng thiếu hụt nguồn cung tại một số khu vực đối với cá thịt trắng, nhuyễn thể và các dòng thủy sản chất lượng cao cũng được xem là cơ hội để hàng thủy sản Việt Nam gia tăng hiện diện trên thị trường quốc tế.
Dù vậy, bối cảnh hiện nay vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức. Áp lực cạnh tranh từ các quốc gia cung ứng lớn như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan hay Canada ngày càng gay gắt, nhất là ở các nhóm sản phẩm mà Việt Nam có thế mạnh như tôm, cá thịt trắng và hải sản cao cấp.
Cùng với đó là hệ thống rào cản kỹ thuật, thương mại và môi trường ngày càng dày đặc. Ngoài các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp tại Hoa Kỳ, doanh nghiệp còn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu mới liên quan đến MMPA (Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển), COA (Giấy chứng nhận sản phẩm đạt yêu cầu xuất khẩu vào Hoa Kỳ), chương trình truy xuất nhập khẩu thủy sản, chứng nhận khai thác điện tử của EU cũng như sức ép từ “thẻ vàng” IUU chưa được gỡ bỏ.
Một khó khăn lớn khác là chi phí sản xuất cao, thiếu hụt lao động và thiếu nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp chế biến thủy sản hiện đang thiếu lao động nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới công suất nhà máy, tiến độ giao hàng và khả năng mở rộng sản xuất. Lao động địa phương có xu hướng chuyển sang ngành nghề khác hoặc đi xuất khẩu lao động khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc duy trì nguồn nhân lực ổn định.
Trước thực tế này, VASEP kiến nghị Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương sớm có giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Trong đó, hiệp hội đề xuất đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là các quy định liên quan đến cấp giấy tờ cho lô hàng xuất khẩu; sửa đổi một số thông tư liên quan đến truy xuất nguồn gốc và chứng nhận khai thác để phù hợp hơn với thực tế nghề cá quy mô nhỏ.
VASEP cũng kiến nghị xây dựng chương trình tổng thể về phát triển nguồn nguyên liệu thủy sản cho chế biến xuất khẩu, bao gồm cả nuôi trồng, khai thác trong nước và nhập khẩu nguyên liệu. Với nuôi trồng, trọng tâm cần tập trung vào chất lượng con giống, kiểm soát dịch bệnh và giảm giá thành sản xuất. Với khai thác biển, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng cảng cá, hệ thống giám sát tàu cá, nhật ký điện tử và cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu chống IUU.
Bên cạnh đó, hiệp hội đề nghị tiếp tục duy trì các gói tín dụng ưu đãi cho lĩnh vực nông lâm thủy sản, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, Trung Đông, Anh và Australia.
Theo VASEP, nếu có sự hỗ trợ kịp thời về thể chế, thị trường và nguồn lực, ngành thủy sản Việt Nam hoàn toàn có cơ hội đạt mục tiêu tăng trưởng 8-10%, đưa kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 12 tỷ USD trong năm 2026, tạo nền tảng hướng tới mục tiêu 15-20 tỷ USD trong những năm tới.
Nguồn: baodautu.vn
